“Coach” tràn lan mạng xã hội: Danh xưng không tạo nên năng lực chuyên môn

Trên mạng xã hội hiện nay, không khó để bắt gặp những người tự giới thiệu là health coach, life coach, mental coach, relationship coach hay parenting coach. Họ chia sẻ những câu chuyện thay đổi cuộc đời, tổ chức các buổi học miễn phí, xây dựng cộng đồng riêng và sau đó giới thiệu những chương trình coaching có mức phí từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.

Với nhiều người, đây là một khoản đầu tư cho bản thân.

Nhưng cũng có những trường hợp người học liên tục được giới thiệu các khóa học chuyên sâu hơn, chi trả ngày càng nhiều tiền, thậm chí vay mượn để theo đuổi những chương trình được quảng bá như cơ hội thay đổi cuộc đời.

Vấn đề không chỉ nằm ở học phí đắt hay rẻ.

Câu hỏi quan trọng hơn là: Người cung cấp dịch vụ có thực sự đủ năng lực? Những lời cam kết có cơ sở hay không? Và người học được pháp luật bảo vệ như thế nào khi xảy ra tranh chấp?

Đó cũng là những vấn đề Luật sư Hana Trần, Managing Partner của Tran & Co. Attorneys đã phân tích trong cuộc trao đổi với Góc Nhìn Mới.

Danh xưng “coach” không phải giấy phép hành nghề

Một trong những điểm cần phân biệt đầu tiên là danh xưng mà người cung cấp dịch vụ sử dụng và bản chất hoạt động mà họ thực hiện.

Hiện nay, không nên mặc nhiên hiểu rằng “coach” là một nghề chuyên môn thống nhất, có một loại giấy phép hành nghề chung áp dụng cho tất cả những người sử dụng danh xưng này.

Một người có thể hỗ trợ khách hàng xác định mục tiêu, xây dựng thói quen hoặc phát triển kỹ năng cá nhân mà không đồng nghĩa với việc họ đang thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Nhưng ranh giới sẽ thay đổi khi nội dung dịch vụ đi vào những lĩnh vực có điều kiện chuyên môn riêng.

Ví dụ:

  • Chia sẻ nguyên tắc ăn uống chung khác với thực hiện hoạt động dinh dưỡng lâm sàng.
  • Hỗ trợ khách hàng nhìn nhận vấn đề trong cuộc sống khác với chẩn đoán và điều trị rối loạn tâm thần.
  • Tư vấn phong cách cá nhân khác với thực hiện các kỹ thuật, thủ thuật thuộc phạm vi chuyên môn y tế.

Một người không thể chỉ đổi tên dịch vụ thành “chữa lành”, “khai vấn” hay “thức tỉnh nội tâm” để mặc nhiên nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật.

Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét bản chất và hành vi thực tế, không chỉ dựa vào cách người cung cấp dịch vụ tự gọi mình.

Như Luật sư Hana Trần nhấn mạnh:

“Danh xưng có thể do một người tự lựa chọn. Năng lực chuyên môn và điều kiện hành nghề thì không.”

Học phí cao không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật

Một chương trình coaching có thể có giá 5 triệu, 50 triệu hay 500 triệu đồng. Tuy nhiên, chỉ dựa vào mức học phí thì chưa đủ cơ sở để kết luận dịch vụ đó bất hợp pháp.

Người tiêu dùng có quyền lựa chọn dịch vụ có giá trị lớn nếu phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.

Vấn đề pháp lý nằm ở ba câu hỏi:

  • Người bán đã nói gì để khách hàng quyết định trả tiền?
  • Họ cam kết cung cấp điều gì?
  • Và cuối cùng, họ thực sự cung cấp những gì?

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nghiêm cấm hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về dịch vụ.

Vì vậy, những quảng cáo như “cam kết chữa khỏi”, “thay đổi cuộc đời trong 7 ngày”, “điều trị tận gốc” hay “chắc chắn giải quyết trầm cảm” có thể đặt ra vấn đề pháp lý nếu không có cơ sở hoặc khiến khách hàng hiểu sai về khả năng thực tế của dịch vụ.

Quyền định giá dịch vụ không đồng nghĩa với quyền đưa ra những cam kết thiếu căn cứ để thuyết phục khách hàng chi trả.

Không đạt được kết quả mong muốn chưa chắc được hoàn tiền

Đây là một vấn đề thường dễ gây nhầm lẫn khi phát sinh tranh chấp giữa người học và bên cung cấp dịch vụ.

Một học viên bỏ ra 30 triệu đồng tham gia chương trình phát triển bản thân nhưng sau khóa học vẫn chưa thay đổi công việc, chưa tăng thu nhập hoặc chưa cải thiện đời sống cá nhân.

Điều đó không đồng nghĩa người cung cấp chắc chắn phải hoàn lại toàn bộ học phí.

Cần phân biệt giữa kết quả chủ quan mà khách hàng kỳ vọng và nghĩa vụ cụ thể mà bên cung cấp đã cam kết.

Ngược lại, nếu người bán cam kết một nội dung cụ thể nhưng không thực hiện, quảng cáo sai sự thật hoặc đưa ra thông tin gây nhầm lẫn khiến khách hàng quyết định giao dịch, người học có cơ sở yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình.

Vì vậy, khi tham gia một chương trình có giá trị lớn, người tiêu dùng cần lưu giữ:

  • Nội dung quảng cáo, video giới thiệu và tin nhắn tư vấn.
  • Hợp đồng và điều khoản khóa học.
  • Hóa đơn, chứng từ chuyển tiền.
  • Những nội dung thể hiện cam kết cụ thể của bên cung cấp.

Đây có thể là những chứng cứ quan trọng nếu tranh chấp phát sinh.

Tùy vào hành vi cụ thể, người cung cấp dịch vụ có thể phải chịu trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự và bồi thường thiệt hại. Trường hợp hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự cũng có thể được xem xét.

Người tiêu dùng cần một “bộ lọc” trước khi xuống tiền

Rủi ro từ coaching không chỉ dừng lại ở việc mất tiền.

Đặc biệt với những chương trình liên quan đến sức khỏe, tâm lý, dinh dưỡng hoặc hôn nhân, lời khuyên thiếu căn cứ từ người không đủ năng lực có thể dẫn đến những hậu quả kéo dài và khó khắc phục.

Theo Luật sư Hana Trần, người tiêu dùng không nên chỉ quan tâm đến số lượng người theo dõi, những câu chuyện thành công hay hình ảnh học viên được quảng bá trên mạng xã hội.

Thay vào đó, cần đặt ra những câu hỏi cụ thể:

  • Người cung cấp đang thực hiện coaching hay thực chất cung cấp một dịch vụ chuyên môn có điều kiện hành nghề?
  • Bằng cấp, giấy phép hoặc chứng chỉ được quảng bá chứng minh điều gì? Ai cấp và có thể kiểm chứng hay không?
  • Họ cam kết một quá trình hỗ trợ hay cam kết kết quả tuyệt đối?
  • Hợp đồng quy định thế nào về phạm vi dịch vụ, học phí, hoàn tiền và chấm dứt?
  • Khi vấn đề vượt quá năng lực chuyên môn, họ có giới thiệu khách hàng đến chuyên gia phù hợp hay không?

Thực tế quốc tế cũng cho thấy những rủi ro từ khoảng trống quản lý trong lĩnh vực này. Theo nội dung bài phỏng vấn, Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) từng cảnh báo về việc life coaching chưa được quản lý chặt chẽ. Một cuộc điều tra của ProPublica cũng ghi nhận trường hợp những người từng bị tước giấy phép hành nghề trị liệu chuyển sang hoạt động dưới danh xưng “coach”.

Điều này đặt ra một vấn đề đáng lưu ý: người đang gặp khủng hoảng tâm lý hoặc hôn nhân có thể đặt niềm tin vào những người không đủ năng lực chuyên môn để nhận diện và xử lý rủi ro.

Danh tiếng trên mạng xã hội không thay thế được trách nhiệm chuyên môn

Mạng xã hội đã khiến việc xây dựng thương hiệu cá nhân và một danh xưng nghề nghiệp trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Một người có thể sở hữu hàng trăm nghìn lượt theo dõi, tổ chức những hội thảo đông người tham dự và nhận được nhiều lời chứng thực từ học viên.

Nhưng những yếu tố đó không tự chứng minh năng lực chuyên môn hay điều kiện hành nghề.

Theo Luật sư Hana Trần, người tiêu dùng cần nhìn xa hơn những lời quảng bá hấp dẫn. Việc xác định đúng bản chất dịch vụ, kiểm chứng năng lực người cung cấp và làm rõ các cam kết trước khi giao kết là những bước quan trọng để hạn chế rủi ro.

Một danh xưng có thể được tạo ra bằng truyền thông. Nhưng năng lực chuyên môn phải được chứng minh bằng trình độ, điều kiện hành nghề và trách nhiệm thực tế đối với khách hàng.

Đọc đầy đủ cuộc trao đổi của Luật sư Hana Trần với Góc Nhìn Mới:

https://gocnhinmoi.com.vn/coach-tran-lan-mang-xa-hoi-ai-kiem-soat-bang-cap-va-nhung-khoan-hoc-phi-khung-84326