QUẢN TRỊ RỦI RO PHÁP LÝ TRONG DOANH NGHIỆP

Pháp lý nên bắt đầu từ quá trình ra quyết định, không phải khi tranh chấp đã xảy ra

Tác giả: Hana Trần – Luật sư Sáng lập & Điều hành, Tran & Co. Attorneys

 

Rủi ro pháp lý thường bắt đầu trước khi doanh nghiệp nhận ra mình đang có một vấn đề pháp lý

Trong thực tế tư vấn, doanh nghiệp thường tìm đến luật sư khi một sự việc đã xảy ra:

Một hợp đồng đã được ký.

Một khoản tiền đã được chuyển.

Một nhân sự chủ chốt đã nghỉ việc.

Một cam kết với khách hàng đã được đưa ra.

Một giao dịch hoặc quyết định đầu tư đã được thực hiện.

Hoặc nghiêm trọng hơn, doanh nghiệp đã nhận được khiếu nại, yêu cầu giải trình, thanh tra, khởi kiện hoặc yêu cầu làm việc từ cơ quan có thẩm quyền.

Ở thời điểm đó, luật sư vẫn có thể tham gia.

Nhưng vấn đề là không gian lựa chọn của doanh nghiệp thường đã thu hẹp đáng kể.

Một rủi ro được nhận diện trước khi quyết định được thực hiện là vấn đề quản trị.

Cùng rủi ro đó, nếu chỉ được phát hiện sau khi hậu quả xảy ra, có thể đã trở thành một tranh chấp, một cuộc điều tra hoặc một cuộc khủng hoảng.

 

Vì vậy:

Pháp lý không nên bắt đầu tại phòng xử án.
Pháp lý phải bắt đầu từ nơi các quyết định kinh doanh được đưa ra.

01 | Không có phòng pháp chế không đồng nghĩa với không có chức năng pháp lý

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần xây dựng một phòng pháp chế nội bộ hoàn chỉnh.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp đang tăng trưởng hoặc doanh nghiệp nước ngoài mới bước vào thị trường Việt Nam, việc duy trì ngay một đội ngũ pháp lý với nhiều chuyên môn khác nhau có thể chưa phù hợp với quy mô và nguồn lực.

Nhưng cần phân biệt rõ:

“Không có phòng pháp chế”

khác hoàn toàn với:

“Không có một chức năng pháp lý hiệu quả.”

Một doanh nghiệp có thể không có luật sư nội bộ nhưng vẫn quản trị rủi ro tốt nếu có một nguồn lực pháp lý bên ngoài ổn định, hiểu hoạt động kinh doanh và được tham gia đúng thời điểm.

Ngược lại, một doanh nghiệp có nhân sự pháp chế nhưng nếu bộ phận này chỉ nhận hợp đồng để kiểm tra sau khi các điều kiện thương mại đã được thống nhất, hoặc chỉ được gọi đến khi tranh chấp đã xảy ra, thì chức năng pháp lý vẫn đang vận hành theo hướng phản ứng, thay vì phòng ngừa.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là:

“Doanh nghiệp có bao nhiêu luật sư?”

Mà là:

“Ai đang nhận diện và kiểm soát rủi ro pháp lý trước khi doanh nghiệp ra quyết định?”

 

02 | Rủi ro pháp lý không chỉ được tạo ra trong phòng pháp chế

Phần lớn rủi ro pháp lý phát sinh từ chính hoạt động kinh doanh hàng ngày.

Tại Sales, rủi ro có thể bắt đầu khi một nhân viên đưa ra cam kết vượt quá chính sách hoặc khả năng thực hiện của doanh nghiệp.

Tại Marketing, rủi ro có thể xuất hiện từ nội dung quảng cáo, việc sử dụng hình ảnh, sở hữu trí tuệ hoặc dữ liệu khách hàng.

Tại HR, vấn đề có thể bắt đầu từ tuyển dụng, quản lý lao động, kỷ luật, chấm dứt quan hệ lao động hoặc xử lý dữ liệu nhân sự.

Tại Procurement, rủi ro có thể nằm trong việc lựa chọn nhà cung cấp hoặc chấp nhận những điều kiện hợp đồng bất lợi.

Và tại Ban điều hành, một quyết định đầu tư, vay vốn, hợp tác, tái cấu trúc hay mở rộng thị trường có thể tạo ra trách nhiệm pháp lý đối với doanh nghiệp và, trong một số trường hợp, đối với chính người quản lý.

Điều này dẫn đến một nguyên tắc quan trọng:

Rủi ro pháp lý thường được tạo ra tại nơi quyết định kinh doanh được tạo ra.

Do đó, pháp lý chỉ thực sự tạo ra giá trị khi có khả năng tham gia đủ sớm vào chuỗi quyết định đó.

 

03 | Từ Legal Support đến Legal Risk Management

Cách tiếp cận truyền thống thường vận hành theo trình tự:

Có vấn đề → gọi luật sư → tìm phương án xử lý.

Trong một môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp, cách tiếp cận này là chưa đủ.

Một hệ thống pháp lý trưởng thành hơn cần vận hành theo hướng:

Nhận diện rủi ro → đánh giá → lựa chọn phương án → thiết kế cơ chế kiểm soát → giám sát → xử lý khi cần thiết.

Đó là sự chuyển dịch từ legal support sang legal risk management.

Vai trò của luật sư vì vậy không phải là loại bỏ mọi rủi ro.

Kinh doanh luôn đi cùng rủi ro.

Vai trò của cố vấn pháp lý là giúp doanh nghiệp hiểu:

  • Rủi ro nằm ở đâu?
  • Khả năng xảy ra và mức độ tác động là gì?
  • Rủi ro nào có thể chấp nhận?
  • Rủi ro nào cần kiểm soát trước khi tiếp tục?
  • Có phương án pháp lý nào khác để đạt cùng mục tiêu kinh doanh với mức độ rủi ro thấp hơn?
  • Và nếu doanh nghiệp quyết định tiếp tục, cần thiết kế những lớp bảo vệ nào?

Một luật sư tốt không nên đơn thuần làm doanh nghiệp chậm lại bằng những câu trả lời “không”.

Giá trị của tư vấn pháp lý nằm ở việc giúp doanh nghiệp ra quyết định với mức độ hiểu biết về rủi ro tốt hơn.

 

04 | In-house hay External Counsel?

Đây không nên là hai lựa chọn đối lập.

Mô hình phù hợp phụ thuộc vào quy mô, ngành nghề, tốc độ phát triển và mức độ phức tạp của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp nhỏ hoặc đang tăng trưởng

Có thể sử dụng một đội ngũ luật sư bên ngoài như một external legal function – nguồn lực pháp lý thường xuyên hỗ trợ hoạt động kinh doanh mà chưa cần xây dựng ngay một phòng pháp chế hoàn chỉnh.

Doanh nghiệp đang mở rộng

Có thể áp dụng mô hình hybrid:

Pháp chế nội bộ theo sát hoạt động hàng ngày; công ty luật bên ngoài tham gia những vấn đề cần chuyên môn sâu, nguồn lực bổ sung hoặc góc nhìn độc lập.

Doanh nghiệp lớn

Ngay cả khi đã có một in-house legal team mạnh, doanh nghiệp vẫn có thể cần external counsel đối với các giao dịch đầu tư, M&A, tái cấu trúc, tranh chấp, điều tra nội bộ, sở hữu trí tuệ, vấn đề pháp lý xuyên biên giới hoặc các tình huống rủi ro cao.

Do đó, câu hỏi phù hợp hơn không phải là:

“In-house hay outsource?”

Mà là:

“Doanh nghiệp cần cấu trúc nguồn lực pháp lý như thế nào để phù hợp với hoạt động và mức độ rủi ro của chính mình?”

 

05 | Giá trị của một đội ngũ pháp lý không nằm ở số lượng luật sư

Một quyết định kinh doanh hiếm khi chỉ liên quan đến một lĩnh vực pháp luật.

Một giao dịch có thể đồng thời liên quan đến hợp đồng, đầu tư, lao động, thuế, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, giấy phép, quản trị và trách nhiệm của người quản lý.

Vì vậy, giá trị của một đội ngũ pháp lý đa chuyên môn không đơn giản là “có nhiều luật sư hơn”.

Giá trị nằm ở khả năng:

nhìn cùng một quyết định kinh doanh qua nhiều lớp rủi ro khác nhau và đưa những phân tích đó về cùng một chiến lược.

Tuy nhiên, sử dụng công ty luật bên ngoài cũng không mặc nhiên tạo ra hiệu quả.

Nếu luật sư chỉ nhận từng yêu cầu riêng lẻ mà không hiểu mô hình kinh doanh, lịch sử giao dịch, cơ cấu quản trị và mức độ chấp nhận rủi ro của khách hàng, thì dịch vụ vẫn chỉ dừng lại ở những ý kiến pháp lý rời rạc.

Một quan hệ tư vấn pháp lý thường xuyên phải đi xa hơn.

Luật sư cần hiểu doanh nghiệp đủ sâu để không chỉ trả lời:

“Pháp luật quy định thế nào?”

mà còn phải giúp doanh nghiệp trả lời:

“Quy định đó tác động thế nào đến quyết định kinh doanh này?”

 

06 | Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Một doanh nghiệp chưa đủ điều kiện xây dựng phòng pháp chế cũng không cần đợi đến khi đủ lớn mới bắt đầu quản trị rủi ro pháp lý.

Có thể bắt đầu từ sáu bước:

  1. Risk Mapping
    Xác định những nhóm rủi ro pháp lý trọng yếu của mô hình kinh doanh.
  2. Legal Framework
    Chuẩn hóa hợp đồng, chính sách và những quy trình pháp lý thường xuyên.
  3. Legal Checkpoints
    Xác định những quyết định phải được kiểm tra pháp lý trước khi thực hiện.
  4. Escalation Protocol
    Xác định khi nào một vấn đề phải được chuyển từ bộ phận kinh doanh sang pháp chế, ban điều hành hoặc luật sư bên ngoài.
  5. Legal Awareness
    Đào tạo nhận thức pháp lý cho những bộ phận trực tiếp tạo ra hoặc tiếp xúc với rủi ro.
  6. Ongoing Legal Counsel
    Duy trì một nguồn lực pháp lý đủ ổn định để hiểu doanh nghiệp và có thể được huy động đúng thời điểm.

 

07 | Một doanh nghiệp trưởng thành không phải là doanh nghiệp không có tranh chấp

Không có hệ thống pháp lý nào có thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Và không có luật sư nào có thể bảo đảm doanh nghiệp không bao giờ xảy ra tranh chấp.

Một doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt phải biết:

  • rủi ro nào đang tồn tại;
  • ai chịu trách nhiệm kiểm soát;
  • khi nào vấn đề cần được escalation;
  • khi nào luật sư phải tham gia;
  • và phương án nào đã được chuẩn bị nếu rủi ro thực sự xảy ra.

Đó là sự khác biệt giữa: xử lý vấn đề pháp lý và quản trị rủi ro pháp lý.

 

KEY TAKEAWAY

Doanh nghiệp không nhất thiết phải có một phòng pháp chế. Nhưng doanh nghiệp cần có một chức năng pháp lý thực sự hiệu quả.

Pháp lý không nên chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp cần xử lý hậu quả.

Pháp lý cần hiện diện đủ sớm để giúp doanh nghiệp đưa ra những quyết định tốt hơn trước khi hậu quả xảy ra.

Đó không chỉ là vấn đề tuân thủ.

Đó là một phần của năng lực quản trị doanh nghiệp.

 

RELATED MEDIA INTERVIEW

Luật sư Hana Trần – Managing Partner, Tran & Co. Attorneys chia sẻ thêm về chủ đề quản trị rủi ro pháp lý và vai trò của chức năng pháp lý trong doanh nghiệp trong cuộc phỏng vấn với Góc Nhìn Mới:

“Không ai đi tù thay bạn: Khi rủi ro pháp lý bắt đầu ở bàn làm việc”

 

Read the full interview:
https://gocnhinmoi.com.vn/khong-ai-di-tu-thay-ban-khi-rui-ro-phap-ly-bat-dau-o-ban-lam-viec-83794

 

TRAN & CO. ATTORNEYS

Strategic Legal Partner. For Vietnam. For the World.