Khi tham gia một hệ thống nhượng quyền, bên nhận quyền thường được phép sử dụng thương hiệu và một số yếu tố tạo nên mô hình kinh doanh. Những quyền này có thể liên quan đến nhãn hiệu, tên thương mại, tài liệu, thiết kế, phần mềm, quy trình hoặc bí quyết kinh doanh.
Vì vậy, sở hữu trí tuệ không chỉ là vấn đề đăng ký nhãn hiệu. Các bên cần xác định tài sản nào đang được sử dụng, ai có quyền khai thác tài sản đó, bên nhận quyền được sử dụng trong phạm vi nào và các quyền này sẽ được xử lý ra sao khi hợp đồng kết thúc.
Vì sao sở hữu trí tuệ quan trọng trong nhượng quyền?

Giá trị của một hệ thống nhượng quyền thường gắn với khả năng nhận diện thương hiệu và cách thức vận hành được xây dựng theo thời gian. Quyền sử dụng nhãn hiệu và các tài sản liên quan giúp bên nhận quyền kinh doanh trong khuôn khổ hệ thống; đồng thời, việc xác định rõ quyền giúp bên nhượng quyền duy trì tính thống nhất và bảo vệ các tài sản đã đầu tư xây dựng.
Theo Nghị định 35/2006/NĐ-CP, nội dung cấp phép đối tượng sở hữu công nghiệp có thể được quy định thành một phần riêng trong hợp đồng nhượng quyền và chịu sự điều chỉnh của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Những tài sản sở hữu trí tuệ nào có thể liên quan?
Tùy mô hình, một giao dịch nhượng quyền có thể liên quan đến nhiều loại tài sản, chẳng hạn:
- Nhãn hiệu: tên thương hiệu, logo hoặc dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ;
- Tên thương mại: tên được sử dụng trong hoạt động kinh doanh;
- Quyền tác giả: nội dung đào tạo, hình ảnh, thiết kế, tài liệu, phần mềm hoặc tài liệu tiếp thị;
- Bí mật kinh doanh và bí quyết: công thức, quy trình, dữ liệu hoặc phương pháp chưa được công khai và được bảo mật;
- Kiểu dáng, thiết kế và yếu tố nhận diện: thiết kế bao bì, trang trí cửa hàng, đồng phục hoặc giao diện;
- Tên miền và tài khoản số: các tên miền, trang mạng xã hội hoặc tài khoản được sử dụng trong hoạt động của hệ thống.
Không phải mọi yếu tố của mô hình đều tự động thuộc cùng một chế độ bảo hộ. Doanh nghiệp cần xác định tài sản nào đã đăng ký, tài sản nào được bảo hộ theo cơ chế khác và tài sản nào cần được bảo vệ bằng thỏa thuận, quy trình bảo mật hoặc biện pháp quản lý nội bộ. Luật Sở hữu trí tuệ hiện được thể hiện tại Văn bản hợp nhất số 155/VBHN-VPQH ngày 09/09/2025.
Bên nhượng quyền nên kiểm tra gì?
Trước khi cấp quyền sử dụng tài sản cho bên nhận quyền, bên nhượng quyền nên rà soát:
- Chủ thể có quyền: Ai là chủ sở hữu hoặc người được phép khai thác nhãn hiệu, tài liệu và các tài sản khác?
- Tình trạng quyền: Nhãn hiệu hoặc quyền liên quan đã được đăng ký, đang chờ xử lý hay được xác lập theo cơ chế khác?
- Phạm vi bảo hộ và sử dụng: Quyền áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ, lãnh thổ và hoạt động nào?
- Quyền từ bên thứ ba: Có tài sản nào do nhà thiết kế, nhân viên, nhà cung cấp hoặc bên liên kết tạo ra hay cấp phép không?
- Tài liệu chứng minh: Doanh nghiệp có hồ sơ thể hiện quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng không?
- Rủi ro xung đột: Tên thương hiệu, hình ảnh hoặc nội dung có khả năng trùng hoặc gây nhầm lẫn với quyền của người khác không?
Nếu bên nhượng quyền không sở hữu trực tiếp một tài sản mà dự định cho phép sử dụng, cần kiểm tra phạm vi và thời hạn của quyền được cấp, bao gồm quyền cấp lại cho bên nhận quyền.
Bên nhận quyền nên kiểm tra gì?
Bên nhận quyền nên yêu cầu làm rõ tài sản nào được sử dụng trong hệ thống, bên nhượng quyền có quyền cấp phép hay không và quyền đó có thể được sử dụng trong phạm vi nào.
Cần xem xét:
- Quyền sử dụng có bao gồm biển hiệu, quảng cáo, bán hàng trực tuyến và tài liệu tiếp thị không;
- Bên nhận quyền có được chỉnh sửa hoặc bản địa hóa nội dung không;
- Ai chịu trách nhiệm nếu phát sinh khiếu nại về quyền sở hữu trí tuệ;
- Bên nào có trách nhiệm xử lý hành vi xâm phạm từ bên thứ ba;
- Việc sử dụng tài sản phải ngừng khi nào;
- Có thể tiếp tục dùng tên miền, tài khoản hoặc dữ liệu nào sau khi hợp đồng kết thúc không.
Hợp đồng nên quy định những gì về sở hữu trí tuệ?
Điều khoản về sở hữu trí tuệ nên mô tả rõ:
- Tài sản nào được cấp quyền sử dụng;
- Mục đích, phạm vi, lãnh thổ và thời hạn sử dụng;
- Có được cấp lại quyền, chuyển giao hoặc cho bên khác sử dụng không;
- Cách sử dụng nhãn hiệu và tiêu chuẩn nhận diện;
- Cách xử lý tài liệu, dữ liệu và bí mật kinh doanh;
- Trách nhiệm thông báo và phối hợp khi phát hiện hành vi xâm phạm;
- Việc dừng sử dụng, thu hồi hoặc xóa tài liệu khi hợp đồng chấm dứt.
Các bên cũng nên đối chiếu điều khoản này với sổ tay vận hành, hướng dẫn thương hiệu, hợp đồng nhượng quyền và các hợp đồng cấp phép riêng nếu có.
Đăng ký nhãn hiệu có đồng nghĩa mô hình đã sẵn sàng nhượng quyền?

Không. Việc đăng ký hoặc có quyền đối với nhãn hiệu chỉ giải quyết một phần trong quá trình chuẩn bị. Bên nhượng quyền còn cần xem xét liệu mình có quyền đối với các tài sản khác trong hệ thống hay không, mô hình vận hành đã được chuẩn hóa chưa, và hợp đồng có quy định rõ phạm vi quyền được cấp hay không.
Ngược lại, việc một tài sản chưa được đăng ký không tự động trả lời đầy đủ câu hỏi liệu doanh nghiệp có quyền sử dụng hoặc khai thác tài sản đó hay không. Cần đánh giá từng loại tài sản theo căn cứ xác lập quyền và hồ sơ thực tế.
Checklist sở hữu trí tuệ trước khi ký hợp đồng nhượng quyền
- Đã lập danh sách các tài sản trí tuệ được sử dụng trong hệ thống chưa?
- Đã xác định chủ sở hữu hoặc người có quyền cấp phép từng tài sản chưa?
- Phạm vi, lãnh thổ và thời hạn sử dụng có được ghi rõ trong hợp đồng không?
- Quyền sử dụng có nhất quán với hồ sơ đăng ký hoặc thỏa thuận với bên thứ ba không?
- Có quy trình bảo mật đối với bí quyết và tài liệu nội bộ không?
- Hợp đồng đã quy định cách xử lý khi có khiếu nại hoặc xâm phạm chưa?
- Các nghĩa vụ sau khi chấm dứt hợp đồng đã được xác định chưa?
Tran & Co. hỗ trợ rà soát quyền sở hữu trí tuệ trong nhượng quyền
Tran & Co. Attorneys hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư rà soát quyền đối với nhãn hiệu, tài liệu vận hành, bí quyết và các tài sản liên quan trong giao dịch nhượng quyền; đồng thời xem xét điều khoản cấp phép, phạm vi sử dụng và cơ chế xử lý khi hợp đồng kết thúc.
Liên hệ Tran & Co. Attorneys để trao đổi về việc rà soát tài sản sở hữu trí tuệ và hợp đồng nhượng quyền.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo chung, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho một giao dịch cụ thể. Quyền đối với từng tài sản cần được đánh giá dựa trên hồ sơ, cách thức tạo lập, đăng ký và sử dụng thực tế.
Căn cứ pháp lý tham khảo: Luật Thương mại số 36/2005/QH11; Nghị định số 35/2006/NĐ-CP; Luật Sở hữu trí tuệ theo Văn bản hợp nhất số 155/VBHN-VPQH ngày 09/09/2025.

